Dấu hiệu nhận biết và nguyên nhân dẫn đến suy dinh dưỡng ở trẻ em

Suy dinh dưỡng ở trẻ em là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi, và gây ra các bệnh như chậm lớn, trí nhớ kém, rối loạn tiêu hóa,... Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), suy dinh dưỡng đang là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe trẻ em toàn cầu. Số liệu cho thấy có tới 45% trẻ em dưới 5 tuổi tử vong do suy dinh dưỡng. Vậy nguyên nhân nào dẫn đến suy dinh dưỡng và cách phòng tránh? Cùng trường mầm non song ngữ Con Mèo Vàng tìm hiểu tròn bài viết dưới đây.

I. Suy dinh dưỡng ở trẻ em là gì?

Suy dinh dưỡng ở trẻ em là tình trạng thiếu dinh dưỡng bao gồm thiếu năng lượng, protein, lipid và các vi chất dinh dưỡng. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, nhất là trẻ dưới 3 tuổi. Theo báo cáo Tình hình Trẻ em Thế giới của UNICEF, 1/3 trẻ em dưới 5 tuổi trên thế giới bị suy dinh dưỡng. Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi ở Việt Nam từ 19,6% đến dưới 20%, hàng năm có hơn 230.000 trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng cấp tính nặng, đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi và tử vong. Những "con số biết nói” này đã dấy lên báo động về số lượng đáng kinh ngạc trẻ em phải gánh chịu hậu quả từ chế độ ăn uống không khoa học, không đáp ứng đủ nhu cầu của các con.

II. Nguyên nhân suy dinh dưỡng ở trẻ em

Trẻ em biếng ăn dẫn đến suy dinh dưỡng

Dấu hiệu suy dinh dưỡng ở trẻ em

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em. Tuy nhiên, phần lớn tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em đều xuất phát từ chế độ dinh dưỡng của trẻ, thói quen ăn uống không lành mạnh hoặc do mẹ bị suy dinh dưỡng khi mang thai, cụ thể:

1. Chế độ dinh dưỡng khi mẹ mang thai không đầy đủ

Chế độ dinh dưỡng của người mẹ khi mang thai không đảm bảo đầy đủ và cân đối các nhóm chất: chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất cần thiết là một trong những nguyên nhân gây suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh. Một điều thú vị mà không nhiều người biết đó là "mẹ ăn gì, con thích nấy", tức là 80% thói quen ăn uống của trẻ khi lớn lên đều bị ảnh hưởng bởi sở thích và thói quen ăn uống của mẹ khi mang thai.

2. Trẻ thiếu chất dinh dưỡng trong giai đoạn bú mẹ và ăn dặm

Tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh thường là do sinh non, thiếu tháng. Và việc cho trẻ bú mẹ trong những ngày đầu đời cũng có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của trẻ. Theo số liệu thu thập năm 2018, ở Việt Nam chỉ có 17% ​​trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Kết quả là có tới 83% trẻ em không được tiếp cận với nguồn thực phẩm tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Chế độ ăn của mẹ không đủ chất, không đảm bảo số lượng và chất lượng sữa cũng là nguyên nhân khiến trẻ bị suy dinh dưỡng. Ngoài ra, ở giai đoạn ăn dặm, nhiều trẻ được cho ăn thức ăn sai cách, không đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng, và cho trẻ ăn dặm quá sớm khi hệ tiêu hóa của trẻ còn chưa hoàn thiện (trước 6 tháng) cũng là nguyên nhân gây suy dinh dưỡng ở trẻ em.

3. Sai lầm trong cách thiết lập chế độ dinh dưỡng cho con

Nguyên nhân lớn nhất dẫn đến bệnh suy dinh dưỡng ở trẻ em là do sai lầm trong cách thiết lập chế độ ăn không đảm bảo cân bằng 4 nhóm chất thiết yếu (chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất), khiến trẻ mất cân bằng dinh dưỡng về lâu dài. Bên cạnh đó, ăn quá nhiều hoặc quá ít thức ăn đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Theo báo cáo điều tra dinh dưỡng quốc gia năm 2015, 18% trẻ em không được ăn nhiều loại và 36% không được ăn đủ số bữa theo quy định.

 III. Dấu hiệu nhận biết bệnh suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng ở trẻ em được chia thành các mức độ nhẹ, trung bình và nặng. Dưới đây là các dấu hiệu nhận biết bệnh suy dinh dưỡng theo mức độ nhẹ, trung bình và nặng.

1. Suy dinh dưỡng bào thai

Suy dinh dưỡng ở trẻ em

Suy dinh dưỡng bào thai ở trẻ sơ sinh

Nếu trọng lượng khi sinh của một em bé đủ tháng dưới 2500 gram, đó có thể là biểu hiện của tình trạng suy dinh dưỡng bào thai. Ngoài ra, trẻ bị suy dinh dưỡng bào thai có các dấu hiệu sau:

- Dây rốn co lại và chuyển sang màu vàng.

- Rất dễ bị hạ đường huyết dẫn đến co giật, khó thở.

- Hạ canxi có thể gây co giật và ngưng thở.

- Trẻ em dễ bị hạ thân nhiệt

Những đứa trẻ bị suy dinh dưỡng bào thai có nguy cơ tử vong cao. Ngoài ra, suy dinh dưỡng bào thai dẫn đến nguy cơ mắc các bệnh mãn tính như tăng huyết áp, tim mạch, di chứng thần kinh, đe dọa đến sức khỏe của trẻ sau này.

2. Suy dinh dưỡng thấp còi

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chiều cao của một trẻ sơ sinh khỏe mạnh là khoảng 50 cm. Trẻ tăng khoảng 3cm mỗi tháng trong 3 tháng đầu và 2 cm trong những tháng tiếp theo. Dấu hiệu nhận biết trẻ thấp còi dễ thấy nhất là khi trẻ chỉ đạt 90% so với định mức.

3. Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân

Suy dinh dưỡng nhẹ cân ở trẻ em được xác định là trẻ có cân nặng từ 90% trở xuống so với cân nặng theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. Thể nhẹ cân vàsuy dinh dưỡng ở trẻ emđược phân thành 3 mức độ:

- Mức độ 1: Trẻ chỉ nặng bằng 90% trọng lượng bình thường so với tuổi.

- Mức độ 2: Cân nặng của trẻ chỉ bằng 75% so với cân nặng bình thường của tuổi.

- Mức độ 3: Cân nặng của trẻ chỉ bằng 60% so với cân nặng bình thường của tuổi.

Bảng chiều cao, cân nặng tiêu chuẩn để đo lường suy dinh dưỡng ở trẻ em

Bảng chiều cao cân nặng chuẩn cho trẻ em theo WHO

Trẻ suy dinh dưỡng nhẹ cân thường có các biểu hiện: biếng ăn hoặc ăn ít, khó hấp thu chất dinh dưỡng, khó tăng cân,… Có nhiều nguyên nhân dẫn đến suy dinh dưỡng ở trẻ em thể nhẹ cân như: trẻ 6 tháng đầu không được bú mẹ, sữa mẹ không đủ dinh dưỡng, trẻ uống thuốc bổ quá sớm, thiếu vi chất dinh dưỡng, chế độ ăn uống không khoa học, sức đề kháng kém; trẻ dễ bị ốm, dẫn đến biếng ăn.

4. Suy dinh dưỡng gầy còm

Suy dinh dưỡng ở trẻ em thể gầy còm

Suy dinh dưỡng thể gầy còm ở trẻ em

Nếu trẻ chỉ nặng bằng 60% trọng lượng cơ thể chuẩn của WHO và kèm theo các biểu hiện: biếng ăn, xanh xao, khó thở, khó tiêu. Đặc biệt những trẻ có làn da nhăn nheo, "già” hơn tuổi thật, thân nhiệt thấp bất thường rất dễ bị suy dinh dưỡng, sụt cân.

5. Trẻ em bị suy dinh dưỡng thể phù

Đây là tình trạng suy dinh dưỡng khiến cơ thể trở nên "mũm mĩm” và "tròn trịa” hơn, khiến nhiều bậc cha mẹ lầm tưởng rằng con mình đang khỏe mạnh. Bắt đầu ở mí mắt, mặt và chi dưới, phù nề toàn thân xuất hiện kèm theo tràn dịch ổ bụng và màng phổi,…Trẻ suy dinh dưỡng thể phù có biểu hiện phù nề toàn thân, da xanh xao, cơ mềm, chỉ bằng khoảng 60 - 80% trọng lượng cơ thể, tóc mỏng, mềm, dễ gãy, bụng phình to ... Trên da xuất hiện các chấm dài màu đỏ, dần dần đổi màu, bong tróc, chảy dịch, dễ nhiễm trùng, lở loét.

IV. Cách phòng chống suy dinh dưỡng ở trẻ em

1. Chăm sóc chế độ dinh dưỡng cho mẹ trong giai đoạn thai kỳ

Người mẹ có chế độ dinh dưỡng đầy đủ, hợp lý khi mang thai và tăng cân tốt (10-12kg) sẽ sinh ra những đứa trẻ khỏe mạnh và thông minh.

Nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng của phụ nữ mang thai cao hơn bình thường, và sẽ tăng dần theo các tháng của thai nhi. Để tăng 10-12kg trong tháng thứ 3, mẹ cần ăn nhiều hơn để đảm bảo tăng 500kcal/ ngày và đạt 2260 kcal/ ngày đối với lao động nhẹ, 2550 kcal/ ngày đối với lao động bình thường. Nếu mẹ bầu đảm bảo một chế độ dinh dưỡng hợp lý trong thai kỳ sẽ giúp ích rất nhiều cho việc phòng chống suy dinh dưỡng cho trẻ. Nếu suy dinh dưỡng, người mẹ dễ bị thiếu năng lượng, trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng bào thai.

 2. Chú ý đến chế độ dinh dưỡng trong giai đoạn cho con bú

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và nên tiếp tục cho đến khi trẻ được 24 tháng tuổi. Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng trẻ bú sữa mẹ sẽ ít bị nhiễm trùng, suy dinh dưỡng ở trẻ em, thừa cân béo phì và giảm nguy cơ mắc bệnh mãn tính ở tuổi trưởng thành.

3. Chế độ dinh dưỡng giai đoạn cho ăn dặm và trưởng thành của trẻ

Sau 6 tháng, trẻ bắt đầu ăn thức ăn đặc. Lúc này, thực đơn hàng ngày của trẻ phải đảm bảo cung cấp đủ các nhóm chất: chất bột đường (cơm, cháo), chất đạm (thịt, cá, trứng), chất béo (dầu ăn, mỡ động vật, bơ), chất xơ, vitamin và khoáng chất (rau, củ, quả, sữa và các sản phẩm từ sữa) để đảm bảo trẻ luôn được cung cấp đủ năng lượng cần thiết. Cha mẹ đừng quên theo dõi cân nặng, chiều cao của con thường xuyên để có những đánh giá đúng đắn và phát hiện kịp thời.

Chế độ dinh dưỡng hợp lý phòng chống suy dinh dưỡng ở trẻ em

Chế độ dinh dưỡng hợp lý để phòng chống suy dinh dưỡng ở trẻ em

Đối với trẻ lớn, hệ tiêu hóa đã khỏe hơn và quen với việc hấp thụ nhiều loại thức ăn khác nhau, cha mẹ nên tăng cường bổ sung năng lượng cho trẻ. Để trẻ không cảm thấy bị "ép ăn quá nhiều”, cha mẹ nên chia nhỏ lượng thức ăn trong mỗi bữa và để con ăn nhiều bữa với thực đơn đa dạng, sáng tạo những món ăn lạ mắt, bắt mắt để kích thích sự thèm ăn của trẻ.
Trên đây là tổng hợp thông tin và cách phòng chống suy dinh dưỡng ở trẻ em. Đây là một quá trình từ khi thụ thai đến khi trưởng thành. Vì vậy, cha mẹ cần nắm bắt đầy đủ những kiến ​​thức này để giúp con phát triển toàn diện trong tương lai.